Hapja demokratike e Shqipërisë na pruri edhe televizorët. Të tillë kishim edhe më parë, por këtë radhë televizori nuk ishte më televizor – ai erdhi i ndryshuar: bashkë me ngyrat, telekomandën, dhe markat e emërtuara në gjuhë të huaja, tanimë televizori shoqërohej me një emër të ri, tanimë ai ishtë bërë MEDIA. Kështu, edhe ne, duke iu bashkuar shoqërive perëndimore u kthyem në një shoqëri të mediave. Jo më kot Montesquieu shkruante se në momentin që nuk ka më intriga demokracia merr fund... sidoqoftë!
Por... për të shmangur sadopak fragmentarizimin, dhe sigurisht, për të thënë një të re të vjetër, lipset që këtë kuti katrore, që tanimë nuk ka më formën e një kubi, por është bërë drejtëkëndore, ta shohim [nga pak, sigurisht] nën dritën e gjenealogjisë.
Me që ra fjala tek dritat, po e nisim më ketë.
Gjatë periudhës së okupacionit, elektriciteti ishte bërë i njohur për banorët e disa qyteteve të mëdha të vendit, por mbetej një fenomen i panjohur për zemrën e popullsisë shqiptare: fshatarët. Të mësuar me flakëkuqet e copave të pishave që teksa shkrumboheshin hidhnin një ndriçim të zbehtë në odat e tyre, ata ishin “skeptikë” në lidhje me proçkat që u kishin thënë. E si ishte e mundur që përmes disa tubave, telave që shtriheshin brenda tyre, dhe atij poçit të qelqtë me një fije të hollë teli brenda, në odat e tyre të buçiste drita? Epo ja që buçiti! Dhe një fëmijë njëmbëdhjetë vjeçar teksa pa shtëpinë e tij të zhytur në dritë, i tmerruar nga fantazma e gogolit që mbyste me ndriçim, ia dha vrapit dhe u fsheh diku mes gëmushave, në errësirë. Familjarët arritën ta gjenin vetëm mëngjezin tjetër, dhe iu desh kohë derisa ta bindnin që pasditet t’i kalonte në shtëpi.
Shkuam shumë përpara, pasi elektrifikimi i plotë i vendit u bë vetëm në fillim të viteve `70. Kthehemi pas, në vitet e para pas çlirimit, kur vazhdonte që vërdallë të kishte partizanë.
Pikërisht një nga këta partizanë, në një fshat ku nuk ishte parë kurrë asnjë lloj makinerie, mendoi të shfaqte një film. Shkoi tek lëmi i fshatit, dhe në degët e një arre aty pranë lidhi një çarçaf të bardhë. Të gjithë u mblodhën në lëm, por as për të shirë e as për të kuvenduar: kurioziteti i tyre kishte të bënte me rrondelet e makinës. Mirëpo mbasi u errësua dhe në çarçaf filluan të projektoheshin shkronja dhe figura, kurioziteti nuk ishte më ndjesia e tyre e vetme. Disa të rinj që kishin gjezdisur dhe e njihnin një fenomen të tillë filluan t’u shpjegonin të tjerëve, atyre që nuk ishin larguar kurrë nga ai fshat, konceptin e kinemasë... dhe, kështu, shfaqja vazhdoi...
Nuk vonoi shumë kohë, dhe në lëm ia behu një nga pleqtë më të moçëm të fshatit. I dridheshin mustaqet teksa bërtiste sikur ti kishin hipur xhindet dhe kërkonte që të ruheshin fëmijët nga lugetërit që kishin pushtuar lëmin e fshatit, ndërsa vetë me një pishtar në dorë shkoi të dëbonte hijet. S’do mend! Nuk është e vështirë të kuptohet impakti që patën në mendjen e fshtarit plak, të lindur aty nga 1870 (as ai vetë nuk e dinte me saktësi), çarçafi i bardhë dhe figurat që shfaqeshin aty: lugetër e çfarë lugetërish.
Vitet kalonin dhe arritjet e komunistëve shtoheshin: hapja e shkollave, zhdukja e analfabetizmit, elektrizimi i plotë... dhe ja ku më në fund i’a dha dita që në këtë fshat të vinte edhe televizori i parë. Fati e deshi [që unë të mund të shkruaja këto radhë] që televizori të vinte në një shtëpi ku banonte një plakë nja tetëdhjetë vjeçare, bëmat e së cilës janë treguar nga një vajzë e re, fqinjë e plakës.
Është e vështirë që të shpjegohen, aq më tepër në shkrim, efektet që pati televizori mbi plakën e gjorë. Gjithsesi, mund të themi se plaka i shihte si vizitorë, si njerëz realë që kishin bujtur në shtëpinë e saj, personazhet që shfaqeshin në qelqin e kutisë. Sidoqoftë, një përpjekje për të bërë fjalë merakun e plakës mund ta bëjmë.
Pas nja ca kohësh – duhet thënë se tufëzimi i bagëtive kishte bërë të vetën – plakës i kish vajtur mëndja për një çikë dhallë. Del në sokak dhe i thërret vajzës:
‘Moj çupë – i thotë – po u dogjëm për një pikë dhallë, s’ka hiç’.
‘Eee – i thotë fqinja e re – unë e kam zgjidhur atë problem’.
‘Po qysh më? – pyet plaka e habitur – thomë edhe mua’.
‘I ke parë ato lopët laramane që dalin në televizor?’
‘E i kam parë – thotë plaka.
‘Epo unë e kam rregulluar me ato gratë që i mjelin. Në darkë vë një vazo mbrapa televizorit, dhe në mëngjes e gjej plot’.
E çuditur plaka i afrohet dhe me zë të ulët i thotë:
‘Po thoju më t’më japin edhe mua një çikë, se mos i paça kalamajtë nuk i tregoj njeriu’.
Këto rrëfenja nuk janë ndonjë gjë e rrallë. Ndoshta, çdokush ka dëgjuar të tilla pasi ato i gjen në çdo shtëpi. Arsyeja se pse i shkruaj këtu është se ato janë harruar, ose, më saktë, nuk bëjnë pjesë në ato ligjërimë që zakonisht pëlqehen në lidhje me mediat tona.
Flitet për vitin kur u themelua televizioni shtetëror, për vitin kur u hap televizioni i parë privat, dhe harrohen ndjesitë që patën njerëzit kur u përballën me të tilla ndryshime. Ndoshta nuk ka rëndësi, por ma do mendja se për të folur rreth fuqisë së mediave, rreth aftësive të tyre për të informuar, e madje edhe për të formuar politikanë, duhet që ndopak të kujtojmë se kush kemi qënë, të mos bëjmë një histori të përciptë vitesh, por t’i hyjmë më në thellësi, të njohim impaktin e mediave tek paraardhësit tanë. Dikush mund të pyesë: e ç’na hyjnë në punë ndjesitë e këtyre pleqve gërnjarë, të budallallepsur e fshatarë? Kësaj pyetjeje mund t’i përgjigjemi me një pyetje tjetër: ç’është gjenealogjia?
Një histori gjenealogjike është një histori që merret me ato fenomene që kanë rëndësi për ne sot, me ato fenomene që kanë ndikur mbi mënyrën se si sot jetojmë, mendojmë, dhe perceptojmë botën bashkë me dukuritë saja. Te flasim për pasojën, në rregull, por të mos harrojmë shkakun.
Kështu, ndjesitë e këtyre pleqve në lidhje me TV ndikojnë mbi ne po aq saç ndikojnë edhe ndjesitë e tyre karshi besës, nderit, mikpritjes, e ku ta di unë tjetër. Figurativisht edhe Gjergj Elez Alia është gjyshi ynë.
Që mediat, këtu në Shqipëri, ndikojnë në politikë-bërje në një mënyrë që nuk mund të vërehet në vendet Perëndimore, kjo është diçka me një qartësi të llahtarshme. Megjithatë, nuk synoj të bëj ndonjë analizë, synoj vetëm të nxis vëmëndjen e atyre që kur u turbullohet uji pastrojnë rubinetin e çezmës.
Kel Musaj
| Share |
